Seminarski Rad Centralna Banka

Dobrodošli na moj blog

05.06.2011.

Seminarski Centralna Banka

 

 

UNIVERZITET ISTOČNO SARAJEVO

Ekonomski fakultet

 

 


 

Seminarski rad

CENTRALNA BANKA

 

 

 

 

 


             Profesor:                                                                                   Student:

   Prof.Dr Novo Plakalović                                                                  Filipović Vera

 

 

 

 

 

                           

 

Istočno Sarajevo, maj 2011. god.





SADRŽAJ

 

1.Uvod. 3

2.Istorija Centralne Banke. 4

3.Funkcije Centralne Banke. 4

4.Struktura bilansa Centralne Banke. 6

5.Centralna banka Bosne i Hercegovine. 6

5.1. Ciljevi i zadaci CBBIH.. 7

5.2.Organizaciona struktura CBBIH.. 7

6.Zaključak. 9

7. Literatura. 10

 


 

1.Uvod

 

 

 

U finansijskom sistemu, najvažnija institucija je centralna banka. Ona je odgovorna za vođenje monetarne politike, a to podrazumjeva upravljanjem kamatnim stopama i količinom novca u opticaju. Centralna banka je neprofitna institucija i kao takva ona ima i nezavisan položaj jer je nosilac monetarne vlasti. Ona sprovodi kontrolu nad ključnim aspektima finansijskog sistema i obavlja aktivnosti poput: emitovanja valute, upravljanja deviznim rezervama, obavljanja transakcija sa MMF-om i obezbjeđivanje kredita ostalim depozitnim korporacijama. Centralna banka se takođe može i nazvati emisiona banka ili banka banaka. Ona ima pravo da određuje ukupnost odnosa u kreditno-monetarnoj sferi jedne države.

Osnovne karakteristike centralne banke su:

 

   1.to da je ona vrhovna monetarna institucija

   2 da ima monopol nad izdavanjem novca

   3.njen osnovni cilj je održavanje finansijske stabilnosti

 

Centralna banka preko svojih organa emituje gotov novac, ali i primarni novac, tako što odobrava kredite poslovnim bankama ili mogu od njih da kupuju nedospjela potraživanja i na taj način ona utiče na količinu novca u opticaju i na visinu kamatnih stopa na finansijskom tržištu. Centralna banka emituje novac preko tri osnovna kanala:

 

  1. davanje kredita poslovnim bankama

  2. davanje kredita državi

  3.i preko devizne transakcije

 

Aktivnosti koje sprovodi centralna banka su različita od zemlje od zemlje u zavisnosti kakav je politički sistem zemlje kao i od ekonomskog i bankarskog sektora. Njena uloga, funkcija i odgovornost u oblasti kreditno-monetarne, emisione i devizne politike i regulisanja novčane mase u opticaju, proizilaze iz prava i ovlašćenja koje država zakonom prenosi na nju kao monetarnu instituciju te države.

Centralna banka pored toga što mora uticati na stabilnost privredne aktivnosti jedne zemlje, ona takođe mora i da održava odnose sa finansijskim organizacijama, kao sto su Međunarodni monetarni fond (MMF) i Grupom Svjetske banke(World Bank Group). Efekti monetarne politike, koju sprovodi centralna banka ima značajne uticaj na cjelokupnu ekonomiju jedne zemlje. Iz ovoga  proizilazi odgovornost centralne banke i njena odgovornost je veća ukoliko je i njena nezavisnost velika. Nezavisnost centralne banke podrazumjeva visok stepen slobode odlučivanja pri vođenju monetarne politike. Ona se sastoji iz dvije dimenzije: nezavisnost cilja i nezavisnost instrumenta. Nezavisnost cilja je sloboda definisanja ciljeva monetarne politike(stabilnost cijena,stopa nezaposlenosti i sl.), a nezavisnost instrumenata znači da centralna banka ima slobodu da odabere instrumente kojima će postici željene efekte.

 

 

2.Istorija Centralne Banke

 

 

Prve centralne banke javljaju se u periodu XVIII vijeka i druge  polovine XIX vijeka. U periodu nastanka, javljale su se kao centralne banke u privatnom vlasništvu, da bi se tokom razvoja, pretvarale u državne institucije. Nastajale su iz različitih motiva i na različite načine. Jedan od načina jeste evolucioni proces,tj. kad se iz tada, komercijalnih banaka, izdvajala jedna banka koja je dobila monopol na emisiju novca.

1668. godine osnovana je prva centralna banka u Švedskoj, pod nazivom Riksbank. Iako je bila uključena u komercijalne poslove, nalazila se pod kontrolom države. Hronološki posmatrano, centralne banke  osnovane su u: Francuskoj 1800.god., Holandiji 1814.god., Norveškoj 1816.god, Austriji 1817.god., Danskoj 1818.god., Belgiji 1850.god. i u Americi je tek osnovana 1913 godine. Nastanak  Engleske centralne banke imao je najveći uticaj na razvoj i nastanak svih ostalih centralnih banaka. Početkom XX vijeka postojalo je oko 18 centralnih banaka, koje su imale različite ciljeve osnivanja.Tako,npr. centralna banka Engleske,koja je osnovana 1694,njeno osnivanje je bilo povezano sa potrebama finansiranja države u ratnim uslovima, dok je cilj ostvarivanje centralne banke Njemačke(1876) bila konsolidacija emisione funkcije. 1999.godine osnovana je Evropska centralna banka, koja se sa sistemom centralnih banaka Evrope, smatra jednom od najnezavisnijih centralnih banaka u svijetu.

 

3.Funkcije centralne banke

 

Prilikom definisanja pojma centralne banke, treba reći da je ona „banka banaka“ i da je „banka države“. Iz ovoga se mogu vidjeti osnovne karakteristike koje centralna banka ima u odnosu na obične(poslovne banke). Prije svega centralna banka je neprofitabilna institucija i ona ne može uspostavljati direktne odnose sa neobankarskim sektorom osim sa državom, te samim tim ona ne predstavlja konkurenta ostalim bankama. Osnovne funkcije centralne banke su :

 

-         ona je kreator monetrane politike zemlje

-         brine za zdravlje finansijskog sistema

-         u nekim zemljama ima ovlašćenja agencije za bankarstvo

-         ona je banka banaka tj. daje kredite komercijalnim bankama

-         brine o glatkom funkcionisanju sistema platnog prometa

-         ona je banka države

-         državi prebacuje dio emisione dobiti[1]

-         fiskalni agent države

-         investicioni agent države

-         kreditor države

 

Pored ovih funkcija, centralna banka obavlja i niz drugi funkcija među kojima je i vođenje tzv. zlatne politike. Centralna banka je posebno aktivna na segmentu tržišta novca, gdje direktno određuje količinu novca u opticaju i visinu kratkoročnih kamatnih stopa. Takođe je značajna njena uloga na deviznom tržištu i na tržištu kapitala. Na razvoj finansijskog sistema, centralna banka može uticati na dva načina:

 -emisijom hartija od vrijednosti koje su atraktivne za ostale učesnike i,

 -operacijama na otvorenom tržištu[2], gdje se može pojaviti u ulozi kupca ili prodavca emitovanih finansijskih instrumenta, čime povećava obim i promet transakcija.

 

Politiku koju vodi centralna banka na tržištu novca, treba shvatiti kao skup aktivnosti koje ona preduzima, sa ciljem svjesnog izazivanja posljedica koje se očitavaju kao tržišne oscilacije[3]. U okviru ostavarivanja mjera kreditno-monetarne politike, centralna banka ima nekoliko instrumenta koje može koristiti:

 

         1. eskontna politika (sastoji se u određivanju ekontnih stopa i uslova 

            za odobravanja kredita) 

         2. operacija na otvorenom tržištu

         3. politika obaveznih rezervi[4]

         4. politika aktiviranja i dezaktiviranja depozita (reguliše se nivo

            novčane mase) .  

           

 

4.Struktura bilansa centralne banke

 

Strukturu centralne banke čine aktiva i pasiva. Struktura pasive je skoro ista kod svih centralnih banaka a čine je:

 

-         Rezerve komercijalnih banaka

-         Gotov novac kod neobankarskog sektora

-         depoziti države

-         vlastiti kapital (neto vrijednost)

 

Centalne banke se uglavnom razlikuju po strukturi aktive. Aktivu čine:

-         devize

-         krediti komercijalnih banaka

-         potraživanja od države

-         državne hartije od vrijednosti...

 

5.Centralna banka Bosne i Hercegovine

 

“Centralna banka Bosne i Hercegovine je nastala nakon potpisivanja Dejtonskog mirovnog sporazuma. Ona je u tom momentu predstavljala najvažniju instituciju koja je, nakon rata, trebalo da obezbjedi Bosni i Hercegovini atribute jedinstvene države. Zakon o centralnoj banci Bosne i Hercegovine je usvojen na Parlamentarnoj skupštini Bosne i Hercegovine, 20.06.1997.godine.”[5] Sjedište centralne banke Bosne i Hercegovine je u Sarajevu i ona je uspostavljena kao pravno lice. Njen zadatak je da se uspostavi i da funkcioniše ekonomski sistem na čitavoj teritoriji Bosne i Hercegovine.

  

5.1. Ciljevi i zadaci CBBIH

 

Osnovni ciljevi i zadaci centralne banke da održava monetarnu stabilnost u skladu sa currency board[6] aranžmanom, su utvrđeni  Zakonom. To znači da izdaje domaću valutu uz puno pokriće u slobodnim konvertibilnim deviznim sredstvima po fiksnom kursu tj. 1KM : 0,51129 EURO. Ona upravlja službenim  deviznim rezervama ostvarenim izdavanjem domaće valute. CBBIH takođe nadgleda djelatnost agencija za bankarstvo koji su nadležni za rad banaka.

Osnovni zadaci kji su propisani Zakonom o centralnoj banci Bosne i Hercegovine su:

 

-obezbjeđenje i održavanje stabilnosti nacionalne valute;

-definisanje, usvajanje, provođenje i kontrolisanje monetarne politike;

-držanje i upravljanje deviznim rezervama;

-potpomaganje i održavanje odgovarajućih platnih i obračunskih sistema;

-koordinacija rada bankarskih agencija;

-primanje depozita BIH i komercijalnih banaka;

-stavljanje i povlačenje iz opticaja domaćeg novca.[7]

 

5.2.Organizaciona struktura CBBIH

 

Centralnom bankom Bosne i Hercegovine upravlja Upravni odbor koji se danas sastoji od 5. članova. dok izvršnu funkciju obalja Guverner sa vice-guvernerima. Guverner se bira od strane MMF-a uz predhodno obavljene konsultacije sa Predsjedništvom Bosne i Hercegovine.

Upravni odbor ima sledeća ovlaštenja:

 

 1.da u skladu sa Zakonom utvrđuje monetarnu politiku

 2.da usvaja sve propise, smjernice i upustva koja izdaje CBBIH

 3.da odlučuje o prisustvu centralne banke u međunarodnim organizacijama

 4. da odredi nominalnu vrijednost i veličinu novčanice i kovanog novca u       skladu sa Zakonom[8].

 

Centralna banka Bosne i Hercegovine obuhvata tri monetarna agregata[9]:

 

1.     Mo - primarni novac ili monetarna baza. Ona obuhvata gotovinu izvan  monetarnih vlasti i depozite koje komercijalne banke drže kod                  centralne banke. (Gotovina obuhvata gotov novac izvan centralne banke i u 2010.god u centralnoj banci BiH on je kvartalno povećan za 90,1 milion KM, odnosno 3,7%, a na godišnjem nivou za 229,8 miliona KM, odnosno 10,1%. Depoziti banaka kod monetarnih vlasti (CBBiH) iznose 3,4 milijarde KM i kvartalno su povećani za 120,3 miliona KM (ili 3,7%), a godišnje povećanje iznosi 18,4 miliona KM (ili 0,5%). Depoziti nebankarskog sektora (osim centralne vlade) nisu se značajnije promijenili tokom četvrtog kvartala. Pokrivenost monetarne baze deviznim rezervama i dalje je visoka i iznosi 109,5%, što ukazuje na dosljedno provođenje valutnog odbora“[10]

 

2.     M1 - obuhvata gotovinu izvan monetarnih vlasti i depozite po     viđenju[11] koje neobankarski sektor drži kod komercijalnih banaka (U strukturi M1, gotovina izvan banaka se povećala za 101,0 miliona KM (4,8%), a depoziti po viđenju u domaćoj valuti za 127,6 miliona)

 

3.     M2 - obuhvata gotovinu izvan monetarnih vlasti i depozite po viđenju koje neobankarski sektor drži kod komercijalnih banaka (M1) + depoziti po viđenju u stranoj valuti + strani i oročeni depoziti. (Novčana masa M2 na kraju četvrtog kvartala 2010. iznosi 13,87 milijardi KM, uz kvartalno povećanje od 380,4 miliona KM, odnosno za 2,8%. Pri tome se monetarni agregat M1 koji čini visoko likvidna sredstva povećao za 228,6 miliona KM (3,7%), a kvazi-novac za 151,9) Centralna banka Bosne i Hercegovine jedino koristi obavezne rezerve, kao instrumenta monetarne politike. Devizne rezerve u CBBIH su u toku četvrtog kvartala povećane za 3,2%,odnosno za 199,9 miliona KM i na kraju 2010. dostigle su nivo od 6,46 milijardi KM.Saldo kupovine i prodaje KM u četvrtom kvartalu je bio pozitivan i iznosio je 190,9 miliona KM, što je imalo dominantan uticaj na kretanje deviznih rezervi. U toku sva tri mjeseca zabilježen je pozitivan saldo, s tim da je najviši bio u oktobru (159,9miliona KM), kao posljedica povlačenja četvrte tranše stand-by aranžmana MMF-a u iznosu od 76,7 miliona KM.

 

6.Zaključak

 

Gledano na centralnu banku kao nezavisnu instituciju, pored mnogobrojnih funkcija koje obavlja možemo izdvojiti njene dvije najvažnije funkcije:

  -vodjenje monetarne politike i

  -funkcija „poslijednjeg utočišta banaka“

Prilikom vođenja svoje monetarne politike, centralna banka ima osnovne ciljeve, kao što su: ekonomski rast, stabilnost cijena, uravnoteženi platni bilans i puna nezaposlenost. Što se tiče njene druge osnovne funkcije „poslijednjeg utočišta banaka“ veoma je važna, iz razloga što se njome obezbjeđuje likvidnost u snadbjevanju poslovnih banaka potrebnom količinom novca i kredita te se time spriječava bankrostvo banaka.

Što ce tiče centralne banke Bosne i Hercegovine, ona je stabilna državna institucija koja je takođe i nezavisna. Ona provodi aranžman Currency Board, čije su osnovne karakteristike:

  -fiksni kurs određen zakonom ;

  -puna pokrivenost stranom valutom za svu KM pasivu CBBIH ;

 -puna konvertibilnost KM pasive CBBIH u sidro valutu.

 Uvođenjem ovog aranžmana imalo je pizitivne efekte zato što je :

  1.ostvarena stabilnost domaće valute i niska inflacija

  2.postignuto povećanje deviznih rezervi

  3.vraćeno povjerenje u cijeli bankarski sektror

  4. uspostavljen moderan bankarski sistem

„ Na kraju 2010. može se konstatovati da je tokom godine došlo da zaustavljanja negativnih ekonomskih trendova i zapaža se umjereni oporavak bh. ekonomije. Znakovi oporavka se zamjećuju u povećanom obimu industrijske proizvodnje, porastu izvoza, nešto većem obimu prometa u maloprodaji, stabilizaciji nivoa deviznih rezervi i sl. Ipak, ovaj oporavak je još uvijek vrlo niskog intenziteta i nije doveo do poboljšanja

 na tržištu rada. Vanjski debalans je, usljed povoljnijeg vanjskotrgovinskog bilansa, mnogo niži nego prethodnih godina, ali su istovremeno i mnogo niži finansijski prilivi (osim doznaka stanovništva)“ [12]

 

 

 

 

 

 

 

 

 

7. Literatura

 

Prof. Dr Novo Plakalović – „Monetarna ekonomija (teorije, institucije i politika)“, Srpsko Sarajevo, 2004. god

 

Prof. Dr Slobodan Komazec, Prof. Dr Žarko Ristić – „Međunarodno bankarstvo i institucionalni investitori“, Beograd, 2010. god.

 

Dr Borko Ž.Krstić-“Bankarstvo“, Ekonomski fakultet, Niš ,2003.god.

 

Đukić Đorđe; Vojin Bjelica; Života Ristić – „Bankarstvo“, Ekonomski fakultet, Beograd, 2003.god.

 

Internet

www.cbbh.ba

http://www.cbbh.ba/files/bilteni/2010/bilten_4_2010.pdf

http://sr.wikipedia.org/wiki/централна

 

 

 

 

        

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 



[1] Emisiona dobit je realni prihod koji vlada stiče kroz mogućnost kreiranja novca. Kreiranje novca je jedan od načina na koji država može da finansira svoju potrošnju

[2] Prof. Dr Novo Plakalović – „Monetarna ekonomija (teorije, institucije i politika)“, Srpsko Sarajevo, 2004. god. str.187-191

 

[3] Pod tržišnim oscilacijama se podrazumjevaju sva kretanja i promjene na tržištu  bez obzira da li su te posljedice u pozittivnom ili negativnom kontekstru.

[4] Obavezne rezerve su količine gotovine i depozita kod centralne banke koju depozitne institucije moraju držati u odnosu na depozite koje su prikupile.

[5] Prof. Dr Novo Plakalović – „Monetarna ekonomija (teorije, institucije i politika)“, Srpsko Sarajevo, 2004. god.

 

[6] Currency board-monetarni odbor je princip funkcionisanja centralne banke u kojem ono može da emituje tačno onoliko novca koliko ima deviznih rezervi pomnoženo sa fiksnim nepromjenljivim deviznim kursom

[7] Prof. Dr Novo Plakalović – „Monetarna ekonomija (teorije, institucije i politika)“, Srpsko Sarajevo, 2004. god

[9] Monetarni agregati su, ustavri monetarni indikatori koji služe za određivanje kvaliteta i funkcija novca u privredi,ali i za vođenje monetarne politike i politike likvidnosti privrede i dugih sektora.

[10]  Izvor www.cbbh.ba

[11] Depozit po viđenju (engl. demand deposit – DD, njem. Bedarfablagerung, Bedarfdeposit) su novčana sredstva kod banaka i drugih depozitnih ustanova koja mogu bez zapreka biti povučena u gotovini ili prenijeta na drugi račun bez prethodne obavijesti banci.


<< 06/2011 >>
nedponutosricetpetsub
01020304
05060708091011
12131415161718
19202122232425
2627282930

MOJI LINKOVI

MOJI FAVORITI
-

BROJAČ POSJETA
10505

Powered by Blogger.ba